Yeşilay'dan Türkiye Alkol Araştırma Raporu: 9 Milyar Dolarlık Maliyet ve Gençleri Hedef Alan Örtülü Pazarlama Tehdidi

Rapor Bülteni’nin 149. sayısında yer alan çalışma; Türkiye genelinde 26 ilde yaşayan, 15 yaş ve üzeri 35 bin 292 katılımcıdan "Sağlık Davranış Araştırması 2025" kapsamında bilgisayar destekli yüz yüze görüşmelerle toplanan verilere dayanıyor.

Genel Kullanım Yaygınlığı Son 15 Yıldır Stabil Seyrediyor

Araştırma bulgularına göre, Türkiye’deki genel alkol kullanım yaygınlığı stabil bir grafik çiziyor. Katılımcıların yaklaşık beşte biri (%20,8) yaşam boyu en az bir kez alkol kullandığını belirtirken; son 12 ayda alkol kullanım oranı %11,4, son 30 günde ise %7,1 olarak saptanıyor. TÜİK 2025 verileri de bu tabloyu destekler nitelikte olup, son 15 yılda alkol tüketim sıklığında kayda değer bir değişim yaşanmadığını ortaya koyuyor.

İlk Deneyim Erken Yaşlarda ve Arkadaş Çevresinde Başlıyor

Alkol kullanımı ağırlıklı olarak erken yaşlarda ve arkadaş çevresinde öğreniliyor. İlk alkol kullanım yaş ortalaması 19,4 olarak tespit edilirken, katılımcıların yarısı 18 yaşında veya daha önce alkolü deneyimlemiş durumda bulunuyor. Alkole başlama nedenlerinde ilk sırada %48,8 oranla arkadaş etkisi öne çıkıyor. Arkadaş etkisini sırasıyla %45,4 ile eğlence ve %43,6 ile merak faktörleri takip ediyor. İlk kullanım yaşının erkeklerde kadınlara kıyasla, hiç evlenmemiş bireylerde ise diğer gruplara göre daha düşük seyrettiği belirtiliyor.

Tüketim Alışkanlıklarında Ev Ortamı ve Bira Öne Çıkıyor

Son 30 gün içinde alkol kullananların yarıdan fazlası (%58,3) alkolü en sık kendi evinde tükettiğini ifade ediyor. En sık tüketilen içki türü %53,5 ile bira olurken; bunu rakı (%19,8), viski (%10,4), şarap (%5,5) ve votka (%3,9) izliyor. Alkol temininde ise en büyük kaynak olarak %41,6 ile tekel bayileri ve %24,3 ile süpermarketler görülüyor.

Aktif Kullanıcıların Sağlık ve Risk Algısı Düşük

Alkolün 200’den fazla hastalık ve kanser türüyle ilişkili olduğu bilimsel olarak ortaya konmasına rağmen, kullanıcıların kişisel sağlık değerlendirmeleri toplumun geneliyle farklılaşıyor. Aktif kullanıcıların yarıdan fazlası (%56,2) mevcut alkol tüketimlerini sağlık açısından “ne zararlı ne de yararlı” olarak görüyor. Buna karşın toplumun geneli, tek seferde 5 veya daha fazla kadeh alkol tüketmeyi %76,4 gibi yüksek bir oranla “çok riskli” bir davranış olarak kodluyor.

Alkol Kontrol Politikalarına Toplumsal Destek %70'in Üzerinde

Rapora göre, alkol kullanımına yönelik yasal kısıtlamalara ve kontrol politikalarına verilen toplumsal destek oldukça yüksek seyrediyor. Katılımcıların %72,4’ü öğrenci yurtları, kafeler ve spor kulüplerinde uygulanan satış yasaklarını destekliyor. Saat 22.00-06.00 arasındaki alkol satış yasağına verilen destek %61,7 iken, reklam ve kampanya yasaklarına verilen destek %65,9 seviyesine ulaşıyor. Toplumun %60,1’i ise alkollü bir sürücünün emniyet güçlerince yakalanma olasılığını yüksek bir ihtimal olarak değerlendiriyor.

Yıllık Ekonomik Maliyet 9 Milyar Dolar

Alkolün yol açtığı ekonomik ve toplumsal maliyetler sürdürülebilirliği ciddi şekilde tehdit ediyor. Türkiye’de alkol bağımlılığının doğrudan ve dolaylı ekonomik maliyetinin yaklaşık 9 milyar dolar olduğu hesaplanıyor. Dünya genelinde ise her yıl 2,6 million insan alkol kullanımı sebebiyle hayatını kaybediyor. Trafik kazaları, şiddet eğilimi ve çeşitli adli vakalar, alkolün yarattığı başlıca toplumsal tahribatlar arasında sıralanıyor.

Alkol Endüstrisi Reklam Yasaklarını Örtülü Yöntemlerle Deliyor

Raporun en dikkat çekici başlıklarından birini, alkol endüstrisinin yasal boşlukları kullanarak yürüttüğü pazarlama stratejileri oluşturuyor. Alkol firmalarının; renk kodları, dijital etkileyiciler (influencerlar) ve yasal sınırlara takılmayan özel sloganlar (örn. “Probably”, “+1”) aracılığıyla örtülü reklam yaparak alkol tüketimini normalleştirmeye çalıştığı vurgulanıyor. Genç kuşakların ilgisini çekmek ve tüketimi cazip kılmak adına LED ışıklı şişelerin, sınırlı üretim serilerinin ve özellikle meşrubatı andıran yanıltıcı ambalajların piyasaya sürüldüğüne dikkat çekiliyor.